Maja Solar: Istina ulazi kroz fakultet

Još jedan tekst o blokadi došao nam je od kolegice Maje Solar, asistentice na Odsjeku za filozofiju Univerziteta u Novom Sadu koja je provela nekoliko dana kod nas kako bi sudjelovala u blokadi. Maji zahvaljujemo na tekstu i entuzijazmu kojim je popratila blokadu. Uživajte!


ISTINA ULAZI KROZ FAKULTET

’’Istina je da cirkulacija ovih kvazi-tela prouzrokuje modifikacije u čulnoj percepciji toga šta je uobičajeno u zajednici, u povezanosti onoga šta je uobičajeno u jeziku i distribuciji znanja, prostora i okupacija. Ona formira, na ovaj način, nesigurne zajednice koje doprinose uobličavanju određenih kolektiva koji dovode u pitanje distribuciju uloga, teritorija i jezika. Ukratko, one doprinose formaciji političkih subjekata koji izazivaju datu distribuciju znanja.’’ JACQUES RANCIERE, Politics of Aesthetics – The Distribution of the Sensible

Istina koja ulazi kroz prozor (u Frojdovoj analizi Čoveka sa vukovima i Rancierovoj interpretaciji ove istine u politikama književnosti) jeste istina koju odlikuju sledeće osobine: • ona ulazi iznenada, • pojavljuje se kao fikcija i • pojavljuje se u obliku neodređenog broja. Istina koja ulazi kroz fakultete, u studentskoj blokadi diljem Hrvatske, uspostavlja novi, i utoliko čudovišni i do sada nevidljivi, režim istine. To nije nijedna od onih starih istina u istoriji misli, niti istina kao korespodencija, niti istina kao koherencija, saglasnost sa sistemom, niti istina kao cilj na koji se dolazi na kraju puta, kao neko sunce koje obasjava sav dotadašnji pećinski mrak, niti istina specifikovana kao naučna ili moralna ili neka druga posebna istina. Ova istina se zbilja pojavila iznenada, ona čini radikalni prelom u već postojećim, etabliranim sistemima klasifikacija.

Iznenada, studenti*kinje su blokirali fakultet, tome se niko nije mogao nadati. Da se desio protest na uobičajenim javnim lokacijama, gde se protesti redovito dešavaju, bilo bi to još samo jedno spektakularno jelo od kojeg dominantni sistem živi i preživa, začinjeno od strane medija sistema kao uzbudljiv događaj o kojem se onda može izveštavati. Možda bi nekima bilo uzbudljivo, možda neki ne bi ni primetili da se bilo šta dogodilo – od silnih informacijskih svakodnevnih poplava koje zapravo ništa ne menjaju. Dakle, kao uobičajeni protest ova akcija bila bi samo još jedno vidljivo među mnogim vidljivostima koje sačinjavaju režim vladanja. Blokada fakulteta ne čini se kao skandal uobičajenog tipa, iako medijski šabloni i dalje od toga mogu praviti uvrežene spektakularne priče. ’’Istina se pomalja kao radikalna provala koja unosi zbrku u obične razloge, a ipak se oblici te provale podvode pod pouzdanu logiku uzročno-posledičnih veza.’’ (Ž. Ransijer, Politika književnosti, Adresa, Novi Sad 2008, str. 154) Blokada fakulteta desila se iznenada i transformisala je sve moguće dotadašnje podele, granice i distribucije režima vladanja. Studenti*kinje nisu ušli u borbu za svoja prava postepeno, strateški, uobičajeno prema neoliberalnim pedagogijama i veštinama planiranja, čineći ustupke i kompromise, podmuklim logikama takmičenja i neprijateljstava, ne; studenti*kinje su jednom iznenadnom i odlično organiziranom intervencijom, u zahtevima za svoja prava, otvorili polje za nove rekonfiguracije režima. Zauzeli su prostor koji paradoksalno i jeste i nije njihov prostor, koji je javna institucija, ali koji u opštim procesima komercijalizacije takođe postaje vlasništvo samo onih koji imaju novac. Proizvodnja vlastitog prostora za artikulaciju, zbunjujuća i za uobičajene medijske teatralizacije, napravila je čitavu zbrku, unoseći nered i nerazumevanje u establišment. Ono što je bilo nevidljivo, nečujno, odbačeno, nerazumljivo, utoliko i strašno, nečuveno, čudovišno… za sistem, odjednom je napravilo nešto što je unelo zbrku i što je i dalje ostalo nerazumljeno, jer direktno remeti čitavu staru logiku istine sistema, te sistem u svim svojim izdancima ne poseduje odgovarajući teorijski aparat kojim bi mogao na to odgovoriti. Studenti*kinje su blokadom zauzeli fakultet i konstruiraju vlastiti prostor istine zasnovan na direktnoj demokratiji. Svakodnevnim alternativnim programima obrazovanja i ’najčudovišnijim’ radnim telom – plenumom, rekonfigurišu se strukture političke zajednice. Plenum koji jeste radno telo najviše moguće univerzalnosti i otvorenosti (jer plenum čini bilo ko i na plenumu odlučuju svi) sprečava bilo kakvo privatizaciju, personalizaciju, time i mogućnost nepravednih hijerarhija koje su suština neoliberalnih ’kolektivnih’ tela. U ime studenata ne govori niko, oni nemaju svoje predstavnike*ce koji bi mogli pregovarati sa Ministarstvom i drugima, već se radi o telu najveće moguće opštosti na kojem se jasno i artikulisano raspravlja i gde svi mogu učestvovati u donošenju odluke.

Druga odredba ove istine koja ulazi kroz fakultet jeste da je ona fikcija. Studenti*kinje zahtevaju pravo na besplatno obrazovanje! Nije li u svetu u kojem živimo, u svetu u kojem ništa nije besplatno, u svetu u kojem i sam život i sve vrednosti potpadaju pod logiku profita, nije li takva jedna akcija apsolutna fikcija?! Nije li paradoks da se u svetu koji postaje ’najbolji mogući od svih svetova’, shodno istini neoliberalnog kapitalističkog režima, postavlja takav jedan zahtev? U svetu u kojem je dominantan diskurs proklamovao kraj istorije, kraj ideologije, kraj siromaštva, kraj neznanja, kraj nesloboda i nejednakosti, kraj svih vrsta tlačenja… neko traži pravo na neku vrednost kao besplatnu, i time opseda i podriva slavljenički diskurs. Nikada više pokreta za oslobođenje (studentskih, radničkih, feminističkih, GLBT, etničkih, ekoloških, pacifističkih, pokreta za oslobođenje životinja…) indicira upravo to da nikada više ugnjetavanja nije bilo na delu. Nemoguće pozicije onih koji su gladni i siromašni, koji su odbačeni, tlačeni, ugnjetavani, koji doživljavaju nasilje, koji su nejednaki i isključeni, sve su gušće naseljene. Ljudi, ne-ljudske vrste i svi prirodni resursi se izrabljuju i iscrpljuju do iznemoglosti, sve shodno logici profita, dominantnoj logici neoliberalnog kapitalizma. Načela ovog kalkulativnog društva su: individua i njen privatni interes kao ono najvažnije, a kolektiv (država) je tu samo kao puki zbir individua koje su u odnosima konkurencije. Neki drugačiji kolektiv koji bi bio zasnovan na drugačijim načelima (saradnje, brige, solidarnosti, nesebičnosti, ne-takmičarskih principa, dara/poklona), shodno logici neoliberalnog kapitalizma je nemoguć. Individua kao monada je ono glavno, a na osnovu nje i kolektivitet, opet kao unificirana, globalna, svetsko-tržišna opštost. Takav kolektivitet koji se sastoji od individua koje su u odnosima stalnog neprijateljstva i borbe, zapravo je prividni kolektivitet. Apstraktna postavka zapadne racionalnosti o jednakosti istorijski je vođena logikom istosti kao reciprociteta. Marx je pokazao kako su ideologemi ’slobode’ i ’jednakosti’ zasnovani na samom procesu razmene, kojom su nivelirane sve razlike. Novac u četvorostrukosti svog određenja, kao mera, sredstvo, reprezent i opštost, simbolizira ekvivalent svih roba. Dakle, sve robe kao različite postaju jednake jer su merljive i reprezentirane u jednoj robi, novčanoj. Ta prividna jednakost samo prikriva ono što je u osnovi: nejednakost. Zapadna racionalnost etablira se kao sistem ekvivalencija u liku novca, koji onda postaje simbol prividnih jednakosti, otvoren na novom gladijatorskom polju – konkurentskom ’slobodnom’ tržištu. Ali, koje su to strukture koje poseduju novac, a koje ga nemaju, i kako se distribuira ova ’pravda’ u liku mahnitih trka za profitom u svim njegovim oblicima? I zašto je u ovim suludim trkama koje sve više dube jaz između bogatih i siromašnih zahtev za besplatnimm obrazovanjem fikcija? Ukoliko se fikcija misli iz starih režima istine, onda se olako pripisuje ovom zahtevu bajkovit, utopistički i zastrašujući oblik. Stvar je u tome da novi režim istine svojom fikcijom unosi zbrku u stari režim istine, kao ono čudno i čudovišno. Novo možda jeste fiktivno ali to ne znači da ne postoji. ’’Fikcija nije privid. Fikcija je preraspodela.’’ (Ž. Ransijer, Politika književnosti, Adresa, Novi Sad 2008, str. 157.) Bilo kakav prekid i modifikacija u etablirani režim vladanja jeste fikcija, ali fikcija koja proizvodi nove mogućnosti.

I konačno, odredba broja, odredba koja je, hegelovski, neodredba. Za razliku od kalkulativne istine dominantnog sistema u kojem je broj puki zbir, suma jedinica, u kojem je bilo koje kolektivno telo sačinjeno i sabrano od individualnih tela u odnosima konkurencije i neprijateljstva, ovde je reč o jednoj neodređenosti kao univerzalnosti. U neoliberalnim sistemima istine može se govoriti kolektivnom samo kao o agregatu individua, pri čemu su jasno distribuirani znanje i moć, a sistem je raspodeljen u grupe, socijalne pozicije i funkcije, i reguliran zakonima koji odvajaju one koji učestvuju od onih koji ne učestvuju u vlasti, onim koji imaju novac od onih koji nemaju, onih koji imaju moć od onih koji nemaju, onih koji su vidljivi i čujni od onih koji su nevidljivi i nečujni… Utoliko se i može govoriti o brojčanosti političkih subjekata kao predefinisanih grupa individua (buržuja, proletera, manjina…) U Frojdovoj analizi priče čoveka sa vukovima uočava se jedna nesigurnost u pogledu broja, bilo ih je šest ili sedam, kaže se. Ova treća odlika istine, ta da se ona pojavljuje u obliku brojke koja nije tačno određena, koja upućuje na verovatnoću i na mogućnosti drugačijeg brojanja, odlikuje novi režim istine kao istine koja je potencijalno za sve! Po Rancieru, neodređena brojka kao najveća opštost jeste jedini mogući subjekt politike: narod (demos, the people). Upravo ovo čini suštinsku razliku između ’jednakosti’ neoliberalnog diskursa i jednakosti diskursa istine koju donose studentski protesti. Apstraktna jednakost merena jedinim ekvivalentom – novcem – jeste plašt za prikrivanje svih nejednakosti. Neoliberalna jednakost jeste jednakost za neke (za one koji imaju novac, koji imaju moć, koji na porimer imaju znanje koje mogu unovčiti, a da bi mogli imati znanje opet ime je potreban novac da late znanje…), dok je jednakost proizvedena istinom studentske blokade jednakost za sve. Plenum je primer produkcije jednakosti za sve. Kolektiv jesu oni koji nemaju ime, koji ostaju nevidljivi i nečujni, koji nisu skup individua u čije ime neko drugi govori, koji nisu prividni kolektiv već zbiljska opštost. Na plenumima za vreme blokade fakulteta jednakopravno učestvuju studenti*kinje, profesori*ce, dekani*ce, i radnici*e i bilo ko ko želi, niko ne mora da se predstavi kada govori, niti ima veće pravo glasa od bilo kog drugog, niti se uspostavlja autoritet po ustaljenom sistemu raspodele funkcija. U tom smislu kolektiv u novom sistemu istine je zbiljsko opšte telo koje jedino transformiše koordinate zajednice implementirajući univerzalnu pretpostavku politike: svi smo jednaki! Istina koja ulazi kroz fakultet nije samo istina za prava studenata*kinja, već je to najopštija istina koja se bori za sve: jedan svijet, jedna borba.

Vezani članci

  • 23. prosinca 2023. Ima li Gaza budućnost? Nakon napada palestinskih oružanih snaga pod vodstvom Hamasa na izraelsko stanovništvo, uslijedila je odmazda Izraela. Sukob se dogodio u kontekstu pragmatičnih geopolitičkih nastojanja normalizacije odnosa Izraela s arapskim državama (pod palicom SAD-a), te u situaciji sve većeg pomicanja izraelskog političkog spektra udesno. Neki od motiva za napad su okupacija i kontinuirana represija nad palestinskim stanovništvom, neprekidno naseljavanje Židova na palestinskim teritorijima i izbacivanje Palestinaca s njihove zemlje te međunarodna normalizacija režima aparthejda. Odgovor Izraela, uz prešutno savezništvo Zapada, dosegnuo je strahovite razmjere ljudskih žrtava i razaranja gradova u Gazi. Autor nudi tri moguća scenarija.
  • 22. prosinca 2023. Vazduh koji dišemo na kapitalističkoj periferiji Zagađenje zraka i životne sredine ogromni su problemi u Srbiji i drugim zemljama kapitalističke (polu)periferije, ali se to ili zanemaruje ili se problematika smješta u kvazi politički neutralne narative. Knjiga Vazduh kao zajedničko dobro Predraga Momčilovića je pregledna publikacija ‒ o historiji zagađenja zraka, o trenutnoj kvaliteti zraka, ključnim zagađivačima te njihovom utjecaju na zdravlje, o društveno-ekonomskim uzrocima zagađenja zraka i dominantnim narativima kroz koje se to predstavlja, kao i o politikama te borbama za čist zrak. Budući da polazi od suštinske veze kapitalizma i zagađenja, autor borbu protiv zagađenja odnosno privatizacije zraka misli u antikapitalističkom ključu: za čist zajednički zrak i druga dobra kojima ćemo upravljati demokratski.
  • 4. prosinca 2023. Psihologija kao potiskivanje politike, teorije i psihoanalize Emocije, afekti i mentalni fenomeni ujedno su društvene i kulturne prakse, ali njihova sveopća psihologizacija i privatizacija gura ih u polje koje je omeđeno kao individualno i kojem se pretežno pristupa kroz psihološka razvrstavanja i tipologizacije. Pritom se određeni psihološki pristupi nameću kao dominantni, dok se drugi istiskuju kao nepoželjni (posebice psihoanaliza). Kada se psihologija prelije i na druga društvena polja, te nastoji biti zamjena za teoriju i politiku, onda i psihologizirani aktivizam klizi u prikrivanje političke i teorijske impotencije, nerazumijevanja, neznanja i dezorganiziranosti, a kolektivno djelovanje brka se s kvazi-kolektivnom praksom razmjene osobnih iskustava. Prikriva se i ključni ulog psihologije i psihoterapije u reprodukciji kapitalizma, osobito kroz biznis temeljen na obećanju „popravljanja“ psihe, a onda i radnih tijela, te uvećanju njihove funkcionalnosti, a onda i produktivnosti. Psihologija i psihoterapija ipak ne mogu nadomjestiti posvećeno političko djelovanje i rigoroznu teorijsku proizvodnju. Ljevica bi brigu o mentalnom zdravlju prvenstveno trebala usmjeriti u borbu za podruštvljenje zdravstva i institucija mentalne skrbi koje će biti dostupne svima.
  • 2. prosinca 2023. Nevidljivi aspekt moći: nijema prinuda proizvodnih odnosa Unatoč nerazrješivim kontradikcijama i krizama, kapitalizam 21. stoljeća nastavlja opstajati. Kako bismo razumjeli paradoksalnu ekspanziju i opstojnost kapitala usred kriza i nemira, potrebno nam je razumijevanje specifičnih povijesnih oblika apstraktne i nepersonalne moći koja je pokrenuta podvrgavanjem društvenog života profitnom imperativu. Nadograđujući kritičku rekonstrukciju Marxove nedovršene kritike političke ekonomije i nadovezujući se na suvremenu marksističku teoriju, Søren Mau u svojoj knjizi obrazlaže kako kapital steže svoj obruč oko društvenog života, na način da stalno preoblikuje materijalne uvjete društvene reprodukcije.
  • 30. studenoga 2023. Usta puna djetetine U kratkom osvrtu na vlastito iskustvo trans djeteta, autor razmatra aktualni val legislativne transfobije.
  • 20. studenoga 2023. Lezbijke nisu žene: materijalistički lezbijski feminizam Monique Wittig Recepcija materijalističkog feminizma kod nas, koji nastaje sintetiziranjem marksističkih i radikalnofeminističkih tumačenja naravi, granica i funkcije roda, sužena je uglavnom na eseje Monique Wittig. Marksistička terminologija u njima je dekontekstualizirana iz Marxovih i Engelsovih pojašnjenja, gubeći svoja značenja u metaforama i analogijama kojima se nastojala prevladati nekomplementarnost s radikalnofeminističkim atomističkim viđenjima roda. No Wittigini eseji predstavljaju i iskorak iz toga korpusa, ukazujući na potrebu za strukturiranijim razmatranjem roda (kao režima) i povijesnom analizom njegova razvoja te, najvažnije, pozivajući na aboliciju roda, što i danas predstavljaju temeljni zahtjev kvir marksističkog feminizma. Učeći iz lezbijstva i drugih oblika koje rod stječe, Wittig podsjeća na relevantnost obuhvatne i razgranate empirijske analize da bi se kompleksni fenomeni koji strukturiraju našu svakodnevnicu mogli razumjeti.
  • 10. studenoga 2023. Pozornica kao moralna institucija Predstava „Možeš biti sve što želiš“ na dramaturško-režijsko-izvedbenom planu donosi avangardističku i subverzivnu jukstapoziciju raznorodnih prizora u kojima likovi dviju zaigranih djevojčica razgovaraju o društvenim fenomenima, demontirajući pritom artificijelnost oprirodnjenih društvenih uloga, ali i konvencionaliziranu samorazumljivost kazališnog stvaranja. Podrivajući elitističke i projektno-orijentirane norme teatra, a na tragu Schillerova razumijevanja kazališta kao estetskog, moralnog i društveno-političkog aparata, kroz ovu se predstavu vraća i dimenzija totaliteta, težnja da se obuhvati cjelinu, kroz koju se proizvodi kritika, provokacija i intervencija, ali i didaktika brehtijanskog tipa, odozdo, iz mjesta govora potlačenih.
  • 8. studenoga 2023. Iran – kratka istorija revolucija i nade U sedamdesetogodišnjici od iranskog puča i svrgavanja s vlasti sekularno-nacionalističkog premijera Muhameda Mosadeka, analitičko-političku pažnju valja usmjeriti šire, na društveno-historijski okvir koji ga je odredio, kao i na veze s drugim neuralgičnim elementima iranske historije i sadašnjice. Nacionalizacija naftne industrije koja je poljuljala britanske ekonomske interese u vrijeme Mosadekove vlade, u hladnoratovskom je kontekstu poslužila i kao apologija za spašavanje Irana od mogućeg posrnuća u komunizam. Nakon svrgavanja Mosadeka, iranski Šah Muhamed Reza Pahlavi nastavio je svoju represivnu vladavinu, gušeći radničke štrajkove i borbe, kao i pobune drugih opozicijskih elemenata, sve do Iranske revolucije iz 1979. godine (poznate i pod nazivom Islamska revolucija). Međutim, islamska demokracija te revolucije ‒ zamišljena kao antiteza imperijalnom projektu liberalne demokracije ‒ u osnovi nije izmijenila socioekonomske odnose, već je u interesu novonastale vladajuće klase učvrstila neoliberalnu ekonomiju. Historijsko-sociološki pregled Irana podcrtava to da su se revolucionarni elementi pojavljivali u proplamsajima, otvarajući daljnji horizont nade.
  • 8. studenoga 2023. O čemu govorimo kada govorimo o trans genocidu Za kapitalističku nacionalnu državu važna je institucija obitelji, samostojna biološki i socijalno reproduktivna jedinica besplatnog socijalnorepoduktivnog rada te biološkog očuvanja nacije. Kvir ljude koji žive onkraj heteronormativne obitelji, i u svojim se zajednicama nužno ne prokreiraju, ne percipira se ni kao pripadnike_ce iste kulture, te postaju neka vrsta prijetnje očuvanju patrijarhalne nacije i jasno podijeljenim orodnjenim ulogama te strukturama moći. Na tom tragu, tekst donosi teorijske koncepte kojima se preispituje strukturna logika genocidnog nasilja, njegov diskurs i veza s nacionalizmom te normativni artikulacijski okvir koji previđa rod i seksualnost kao relevantne faktore genocida nad određenom društvenom skupinom.

Događanja

pogledaj sve

Bookmarks

pogledaj sve

Fusnote

pogledaj sve

Natječaji i prijave

pogledaj sve

Plenum FFZG-a

pogledaj sve