Studenti i studen Srbije

Trenutni ishod višenedeljnog protesta studenata je takav da je Plenum studenata Filozofskog fakulteta u Beogradu saopštio da blokadu nastave zamrzava, da svoj protest nastavlja okupacijom jedne učionice, uz zahtev da uprava Fakulteta obezbedi, između ostalog, i prostorije u kojima bi se nesmetano mogle održavati njihove dalje aktivnosti, te da odustane od najavljenih sudskih tužbi protiv nekih od aktera ove pobune. Predstavnici Plenuma saopštili su i to da se pobuna nastavlja, ali da ona sada samo menja svoju formu. Sve to je deo izlazne strategije studenata Plenuma posle odbijanja da se uvaže njihovi početni zahtevi vezani za smanjenje iznosa školarine i druga bitna studentska pitanja. Tehnički gledano, dakle, može se govoriti o neuspehu pobune. Ali, sa drugog stanovišta, ovo se ponajmanje može tumačiti kao neuspeh studenata. Neki neuspesi dostojniji su poštovanja i važniji u simboličkom smislu, shodno svojim proklamovanim ciljevima i naporima da se oni ostvare, od pojedinih prividnih uspeha, posebno onih ostvarenih korištenjem državne mašinerije. Ceo ovaj događaj, njegov tok, delovanje obe suprotstavljene strane, i trenutni rezultat, izneo je na svetlo dana, ili bar još jednom potvrdio, brojne indikativne stvari vezane za stanje u Srbiji. Navedimo samo neke od njih: položaj i važnost studenata u srpskom društvu, stepen solidarnosti i apatije, načine funkcionisanja vlasti da se održi trenutno stanje, intelektualnu klimu, posebno u okviru univerzitetskih krugova itd. Iako je studentska pobuna, naizgled vezana za zahteve i interese samo jedne grupacije srpskog društva, ovaj događaj se sasvim sigurno može sagledati i kao nešto od mnogo veće važnosti.

Studenti su se hrabro i artikulisano suprotstavili jednom uhodanom mehanizmu kakav je Univerzitet. Ali, jasno je da je u ovom slučaju Univerzitet bio samo predstraža, a da je prava adresa njihovih zahteva bila država, odnosno načini njenog aktuelnog funkcionisanja. U svemu tome, ključni zahtev koji je Plenum ispostavio, za državu svakako najskandalozniji i najopasniji, bio je taj da se smanje školarine, odnosno da one budu u visini tri minimalne plate. To je pre svega socijalni zahtev, ali u nekom širem smislu i politički. Njegovim prihvatanjem ,,pojeftinilo” bi studiranje, odnosno bilo značajno olakšano studentima i njihovim roditeljima, a samo obrazovanje dostupnije širim slojevima. No, ova država nije ,,ona od pre”, iz Titovog vremena, koja je studentima omogućavala besplatno ili povoljno školovanje, svim građanima besplatnu zdravstvenu zaštitu i sl. Pored toga, za državu postoji i opasnost udovoljavanja ovakvim zahtevima jer se time narušavaju pravila igre koja su već dugo samorazumljiva i ne podležu preispitivanju. Drugim rečima, prihvatanjem studentskih zahteva u ovakvom obliku uveo bi se opasan presedan u ekonomskom pogledu i zato je jasno zbog čega je ovakva država nužno morala odgovoriti na ovakav način. Ona pre svega mora, u apsolutnom smislu, održati način kreiranja politike ,,odozgo nadole”, te i dalje držati pacifikovanim pasivne čekaoce boljeg života, a nikako podsticati da oni budu aktivni učesnici koji se bore za širenje opsega dostojnijeg i kvalitetnijeg života. Kada bi sve društvene grupe koje čame i grcaju u zapećcima današnjeg srpskog društva postavile slične zahteve ka budžetu kao studenti (u državi gde svi nameti mogu jedino da se povećaju, a nikako da se smanje) i kada bi istrajale u tome, vrlo brzo bi se uzdrmala i srušila piramida zasnovana na interesnoj povezanosti uskog sloja ljudi, političkih stranaka i krupnog kapitala, čiji ,,malter” sačinjava korupcija i besramno arčenje državnih para. Zato ovakvoj državi trebaju isključivo ,,preparirani” građani, u okviru toga i studenti, koji rajinski trpe, povinuju se uhodanim pravilima igre i ništa ne traže. Trebaju joj i radnici koji pristaju da žive u gotovo dikensovskim uslovima, trebaju joj beskrvni sindikati koji se tobože bore za interese radnika…

Vlada i Univerzitet su se pobuni suprotstavili klasičnim legalističkim argumentima: skandalozan je upad, blokada, nasilje, onemogućavanje drugih studenata da prate nastavu, ugrožena je regularnost semestra, plenumaši nisu legitimno izabrani, ne predstavljaju nikoga, postoji studentski parlament… U dosta stvari taj legalizam pokazao je neodoljive sličnosti sa mašinerijom za ocrnjivanje i gušenje studentskih protesta iz Miloševićevog vremena, uz veoma problematičnu reakciju rektora. Odbijajući pomenute optužbe za sličnost sa miloševićevskim metodama i državom, odgovarano je da je sada sve drugačije jer je ovo ,,ipak demokratska država”. O tome bi se, naravno, moglo naširoko govoriti, posebno o pitanju da li je sve to samo parola koja treba da pokrije činjenicu da u toj demokratiji danas imamo na delu svojevrsni teror države nad većinom svojih građana (partizacija države, skandalozne odredbe radnog prava, efikasno odrzavanje atmosfere beznađa…). U svetlu toga, a kada je reč o samim metodama studentskog Plenuma, koje su toliko kritikovane, možemo se zapitati: Da li su oni trebali svoje zahteve sročiti u formi apela i poslati mejlom na adresu Vlade Srbije? Kako drugačije delotvorno ispostaviti neki zahtev u zemlji gde se ništa ne rešava ukoliko se ne pribegne ekstremnim merama, blokadama i sl., a i tada jedva i, po pravilu, polovično? Ovakav studentski način borbe, naglašeno aktivistički, bio je zapravo jedini mogući efektan odgovor na visok stepen njihove zapostavljenosti i izrabljivanja. Time su studenti Plenuma pokazali svoje nepristajanje na pravila koja se nude kao racionalna, a po svojoj suštini su zapravo devastirajuća i nikako u interesu većine građana Srbije. Ta pravila deo su karambola koji su napravili političari, predstavnici domaćeg krupnog kapitala i predstavnici MMF-a, a u tom karambolu kugle na kraju udaraju isključivo po građanima. To nije ništa drugo već organizovana ,,iracionalna racionalnost” (From) gde se sve nastoji predstaviti kao racionalno, legitimno i sa strategijom, a u stvari je u interesu samo malog dela društva, pa je upravo zbog toga nešto par exellance iracionalno. Nasuprot tome, suštinu studentskog protesta nisu činili iracionalnost i nasilje, kako se htelo predstaviti, za razliku od ranijih akcija desničarskih grupa, koje su takođe odgovor na sveopštu besperspektivnost, ali čije se nezadovoljstvo pokazuje kroz destrukciju koja ne vodi nikuda. Studenti Plenuma su, slično studentima u Zagrebu, kao i građanima-,,okupatorima” Njujorka i drugih svetskih gradova, deo novog aktivizma i nepristajanja na političku i socijalnu pasivizaciju, kojim se ujedno otkrivaju i proklamuju nove definicije politike, racionalnosti i demokratije.

Studenti, bili oni angažovani ili ne, vrlo dobro znaju u kakvoj državi žive i šta ih čeka. Angažovani deo ove populacije rekao je, tokom protesta, bar na jednom punktu – ,,Ne pristajemo!”. Zato je ovaj pokušaj vredniji od svih programa političkih stranaka i njihovih šarenih laža. Sve bi verovatno bilo bitno drugačije da je odziv studenata bio većih razmera. Govoreći o izostanku šire podrške, članovi Plenuma naveli su da je, u okolnostima represije nad njima, bilo jasno da je nemoguće dopreti do većeg broja njihovih koleginica i kolega, kako bi zajednički mogli da se izbore za dostupnije i kvalitetnije obrazovanje. Ali, čini se da bi s tim, čak i u boljim okolnostima od onih u kojima su delovali predstavnici Plenuma, išlo veoma teško. Najpre, nema sumnje da većini današnjih studenata, razumljivo, nedostaje iskustvo političko-socijalne borbe, što bi podrazumevalo i artikulisanost i istrajnost koja je krasila, recimo, studentske proteste 1996/7., kao i 2000. godine. Pored toga, utisak je da njihov prioritet nije briga za promenu opšteg društvenog konteksta, već pre plan da se u tom kontekstu, kakav god on bio, nekako ,,snađu”. Studiranje je put do diplome, a diploma donosi nadu da će se nekako zaobići dugo čekanje na birou rada, naravno uz pomoć, jer ,,tako to ide”, veza, članstva u političkim strankama i ostalog što se nalazi na repertoaru neregularnog društva kakvo je srpsko. U odnosu na takvu sitno-kalkulativnu strategiju, studenti iz Plenuma, sa svojim blokiranjem fakulteta, bivaju doživljeni kao neprijatelji jer su makar i na tren, prepreka ostvarenju pomenutih ciljeva.

Od studeni Srbije predstavnici Plenuma pokušali su se skloniti na fakultete, ali im ni tamo nije bilo baš toplo. Pored izostanka podrške većeg broja studenata, uočljiv je bio i izostanak podrške značajnijeg broja univerzitetskih profesora. Neki od njih ne samo da nisu dali podršku, već su i vređali studente, pa čak i fizički nasrtali na njih. Izostanak podrške profesora uopšte ne treba da začudi. Oni su tihi pobednici tranzicije, ne glavni, istina, ali u ovim okolnostima neko ko je u sasvim dobrom položaju i time veoma sklon konformizmu. Za vreme Miloševića bili su skrajnuti, može se reći i poniženi, ali sada, ako se sudi po finansijskom tretmanu, mogu biti veoma zadovoljni. No, to njihovo zadovoljstvo vezano je značajnim delom upravo za nezadovoljstvo studenata, jer se u dobroj meri plaća iz studentskih džepova, odnosno iz džepova njihovih roditelja. Pokazalo se da uprave fakulteta nisu baš tako nesnalažljive da ne bi iskoristile mogućnosti transformacije ,,hramova znanja” u svojevrsne sofisticirane kompanije sa solidnim profitom. Otuda, recimo, upisne kvote bez ikakvog osluškivanja potreba tržista rada i potpuni tajac pred komercijalizacijom znanja i opadanjem kvaliteta studiranja.

U situaciji kad njihovi zahtevi nisu dočekani blagonaklono ni od strane profesora ni od strane kolega studenata, posebno ne od strane Univerziteta i Vlade, uz priličnu nezainteresovanost medija da se udube u suštinu ove pobune i izveštavaju bez senzacionalizma, studenti Plenuma nisu objektivno mogli postići više. Oni, zaista, nisu predstavljali nikog. Izuzev sebe samih. U tome je njihov uspeh. Uprkos studeni Srbije.

Slobodan Sadžakov

Vezani članci

  • 9. svibnja 2024. Antikapitalistički seminar Slobodni Filozofski i Subversive festival u sklopu Škole suvremene humanistike organiziraju četvrti po redu Antikapitalistički seminar, program političke edukacije koji će se i ove godine kroz predavanja, rasprave i radionice kritički osvrnuti na isprepletenost teorije i prakse te važnost proizvodnje kolektivnog znanja. Prijave traju do 26. svibnja 2024. godine, a program će se održavati u prostoru SKD „Prosvjeta“ u Zagrebu od 3. do 9. lipnja 2024. Vidimo se!
  • 23. prosinca 2023. Ima li Gaza budućnost? Nakon napada palestinskih oružanih snaga pod vodstvom Hamasa na izraelsko stanovništvo, uslijedila je odmazda Izraela. Sukob se dogodio u kontekstu pragmatičnih geopolitičkih nastojanja normalizacije odnosa Izraela s arapskim državama (pod palicom SAD-a), te u situaciji sve većeg pomicanja izraelskog političkog spektra udesno. Neki od motiva za napad su okupacija i kontinuirana represija nad palestinskim stanovništvom, neprekidno naseljavanje Židova na palestinskim teritorijima i izbacivanje Palestinaca s njihove zemlje te međunarodna normalizacija režima aparthejda. Odgovor Izraela, uz prešutno savezništvo Zapada, dosegnuo je strahovite razmjere ljudskih žrtava i razaranja gradova u Gazi. Autor nudi tri moguća scenarija.
  • 22. prosinca 2023. Vazduh koji dišemo na kapitalističkoj periferiji Zagađenje zraka i životne sredine ogromni su problemi u Srbiji i drugim zemljama kapitalističke (polu)periferije, ali se to ili zanemaruje ili se problematika smješta u kvazi politički neutralne narative. Knjiga Vazduh kao zajedničko dobro Predraga Momčilovića je pregledna publikacija ‒ o historiji zagađenja zraka, o trenutnoj kvaliteti zraka, ključnim zagađivačima te njihovom utjecaju na zdravlje, o društveno-ekonomskim uzrocima zagađenja zraka i dominantnim narativima kroz koje se to predstavlja, kao i o politikama te borbama za čist zrak. Budući da polazi od suštinske veze kapitalizma i zagađenja, autor borbu protiv zagađenja odnosno privatizacije zraka misli u antikapitalističkom ključu: za čist zajednički zrak i druga dobra kojima ćemo upravljati demokratski.
  • 4. prosinca 2023. Psihologija kao potiskivanje politike, teorije i psihoanalize Emocije, afekti i mentalni fenomeni ujedno su društvene i kulturne prakse, ali njihova sveopća psihologizacija i privatizacija gura ih u polje koje je omeđeno kao individualno i kojem se pretežno pristupa kroz psihološka razvrstavanja i tipologizacije. Pritom se određeni psihološki pristupi nameću kao dominantni, dok se drugi istiskuju kao nepoželjni (posebice psihoanaliza). Kada se psihologija prelije i na druga društvena polja, te nastoji biti zamjena za teoriju i politiku, onda i psihologizirani aktivizam klizi u prikrivanje političke i teorijske impotencije, nerazumijevanja, neznanja i dezorganiziranosti, a kolektivno djelovanje brka se s kvazi-kolektivnom praksom razmjene osobnih iskustava. Prikriva se i ključni ulog psihologije i psihoterapije u reprodukciji kapitalizma, osobito kroz biznis temeljen na obećanju „popravljanja“ psihe, a onda i radnih tijela, te uvećanju njihove funkcionalnosti, a onda i produktivnosti. Psihologija i psihoterapija ipak ne mogu nadomjestiti posvećeno političko djelovanje i rigoroznu teorijsku proizvodnju. Ljevica bi brigu o mentalnom zdravlju prvenstveno trebala usmjeriti u borbu za podruštvljenje zdravstva i institucija mentalne skrbi koje će biti dostupne svima.
  • 2. prosinca 2023. Nevidljivi aspekt moći: nijema prinuda proizvodnih odnosa Unatoč nerazrješivim kontradikcijama i krizama, kapitalizam 21. stoljeća nastavlja opstajati. Kako bismo razumjeli paradoksalnu ekspanziju i opstojnost kapitala usred kriza i nemira, potrebno nam je razumijevanje specifičnih povijesnih oblika apstraktne i nepersonalne moći koja je pokrenuta podvrgavanjem društvenog života profitnom imperativu. Nadograđujući kritičku rekonstrukciju Marxove nedovršene kritike političke ekonomije i nadovezujući se na suvremenu marksističku teoriju, Søren Mau u svojoj knjizi obrazlaže kako kapital steže svoj obruč oko društvenog života, na način da stalno preoblikuje materijalne uvjete društvene reprodukcije.
  • 30. studenoga 2023. Usta puna djetetine U kratkom osvrtu na vlastito iskustvo trans djeteta, autor razmatra aktualni val legislativne transfobije.
  • 20. studenoga 2023. Lezbijke nisu žene: materijalistički lezbijski feminizam Monique Wittig Recepcija materijalističkog feminizma kod nas, koji nastaje sintetiziranjem marksističkih i radikalnofeminističkih tumačenja naravi, granica i funkcije roda, sužena je uglavnom na eseje Monique Wittig. Marksistička terminologija u njima je dekontekstualizirana iz Marxovih i Engelsovih pojašnjenja, gubeći svoja značenja u metaforama i analogijama kojima se nastojala prevladati nekomplementarnost s radikalnofeminističkim atomističkim viđenjima roda. No Wittigini eseji predstavljaju i iskorak iz toga korpusa, ukazujući na potrebu za strukturiranijim razmatranjem roda (kao režima) i povijesnom analizom njegova razvoja te, najvažnije, pozivajući na aboliciju roda, što i danas predstavljaju temeljni zahtjev kvir marksističkog feminizma. Učeći iz lezbijstva i drugih oblika koje rod stječe, Wittig podsjeća na relevantnost obuhvatne i razgranate empirijske analize da bi se kompleksni fenomeni koji strukturiraju našu svakodnevnicu mogli razumjeti.
  • 10. studenoga 2023. Pozornica kao moralna institucija Predstava „Možeš biti sve što želiš“ na dramaturško-režijsko-izvedbenom planu donosi avangardističku i subverzivnu jukstapoziciju raznorodnih prizora u kojima likovi dviju zaigranih djevojčica razgovaraju o društvenim fenomenima, demontirajući pritom artificijelnost oprirodnjenih društvenih uloga, ali i konvencionaliziranu samorazumljivost kazališnog stvaranja. Podrivajući elitističke i projektno-orijentirane norme teatra, a na tragu Schillerova razumijevanja kazališta kao estetskog, moralnog i društveno-političkog aparata, kroz ovu se predstavu vraća i dimenzija totaliteta, težnja da se obuhvati cjelinu, kroz koju se proizvodi kritika, provokacija i intervencija, ali i didaktika brehtijanskog tipa, odozdo, iz mjesta govora potlačenih.
  • 8. studenoga 2023. Iran – kratka istorija revolucija i nade U sedamdesetogodišnjici od iranskog puča i svrgavanja s vlasti sekularno-nacionalističkog premijera Muhameda Mosadeka, analitičko-političku pažnju valja usmjeriti šire, na društveno-historijski okvir koji ga je odredio, kao i na veze s drugim neuralgičnim elementima iranske historije i sadašnjice. Nacionalizacija naftne industrije koja je poljuljala britanske ekonomske interese u vrijeme Mosadekove vlade, u hladnoratovskom je kontekstu poslužila i kao apologija za spašavanje Irana od mogućeg posrnuća u komunizam. Nakon svrgavanja Mosadeka, iranski Šah Muhamed Reza Pahlavi nastavio je svoju represivnu vladavinu, gušeći radničke štrajkove i borbe, kao i pobune drugih opozicijskih elemenata, sve do Iranske revolucije iz 1979. godine (poznate i pod nazivom Islamska revolucija). Međutim, islamska demokracija te revolucije ‒ zamišljena kao antiteza imperijalnom projektu liberalne demokracije ‒ u osnovi nije izmijenila socioekonomske odnose, već je u interesu novonastale vladajuće klase učvrstila neoliberalnu ekonomiju. Historijsko-sociološki pregled Irana podcrtava to da su se revolucionarni elementi pojavljivali u proplamsajima, otvarajući daljnji horizont nade.

Događanja

pogledaj sve

Bookmarks

pogledaj sve

Fusnote

pogledaj sve

Natječaji i prijave

pogledaj sve

Plenum FFZG-a

pogledaj sve