Dragana Jović i Milena Stanić: Kritički osvrt na naše delovanje u Samoorganizovanom Studentskom Pokretu 2014.

S informativnog bloga kampanje za besplatno obrazovanje Studentske Borbe prenosimo samokritiku sudionica prošlogodišnje blokade Filozofskog fakulteta u Beogradu: “Jedno od ključnih saznanja za nas bilo je nespojivost socijalnih pokreta sa organizovanim fašističkim prisustvom. Razlog tome je nužno sistemski karakter fašističkih organizacija koji se nalazi u koliziji sa antisistemskim karakterom studentskog pokreta.” Na istom blogu možete čitati i o nedavnoj blokadi Šumarskog fakulteta u Beogradu koja je završila ispunjenjem studentskih zahtjeva, te o blokadi Pravnog fakulteta u Beogradu koja je jučer okončana nasilno, no dekan je na pregovorima ipak dao garancije za određene izmjene i ustupke.



Na jesen 2014. godine, učestvovale smo u organizovanju i sprovođenju studentskog protesta na Filozofskom fakultetu u Beogradu, koji je sredinom oktobra prerastao u blokadu tog fakulteta. Ovaj protest predstavlja jednu od najvećih studentskih borbi socijalnog karaktera u Srbiji, u poslednjih dvadeset godina. Sama blokada nastave je trajala 55 dana, što je svojevrstan rekord. Pored toga što je uspeo da studentsko pitanje, barem na kratko, ponovo dovede u fokus javnosti, studentski pokret koji je realizovao blokadu, svojom aktivnošću uspeo je da dovede do politizacije velikog broja mladih ljudi, i da otvori perspektive daljeg organizovanja socijalnih studentskih borbi.

U javnosti su se mogle čuti različite reakcije na ovaj protest. Iako je prošlo već dosta vremena, neke od tema se mogu pokazati kao i dalje aktuelne, te imati uticaj i na aktivnosti novog pokreta. Zbog toga smo smatrale da je sada dobra prilka da, sa određenom distancom, progovorimo o nekim problematičnim momentima tokom ovog protesta, našem postavljanju u njima, i poukama koje si iz toga mogu izvući. Smatramo da je važno sagledati ovaj protest kao čitav jedan proces, sastavljen od različitih, pa i suprotstavljenih strujanja. Po svojoj složenosti i nerešenosti, izdvaja se problematika vezana za odnos pokreta prema fašizmu. U ovom pogledu, tokom trajanja blokade iznete su određene dobronamerne kritike u vezi sa nekim aspektima našeg delovanja. Iz današnje perspektive drugačije gledamo na te komentare, što je još jedan od razloga zbog kojeg bismo želele da se kritički osvrnemo na neke od poteza koje smo povukle tokom blokade.

Još od 2006. godine, svaka blokada Filozofskog Fakulteta u Beogradu obeležena je napadima pripadnika fašističkih organizacija na studente u blokadi, koji su uvek bili praćeni reakcijama antifašističkih studenata. Ovi napadi, kao i reakcije studenata na njih su doveli do toga da se ovi sukobi u javnosti tretiraju isključivo kao sukobi dveju zaraćenih političkih “ekstrema”. Na ovaj način stavljena je stigma na studentsku borbu, a fašistički napadi su relativizovani.

S obzirom na ovakav kontekst, nije bio neočekivan napad fašista koji se desio već trećeg dana blokade. Tom prilikom je došlo i do fizičkog sukoba izmedju studenata i fašista naoružanih hladnim oružjem. Ipak, budući da je protest uspeo da se omasovi i prevazidje granice aktivističkog geta, većina studenata u protestu se tada po prvi put susrela sa ovakvom manifestacijom fašizma.

Ubrzo nakon ovog događaja, dogodio se još jedan sukob između članova fašističke organizacije i pripadnika pokreta, aktivnog antifašiste. Taj sukob je doprineo dodatnom interesovanju policije i medija za dešavanja na blokadi. Sve ovo je uticalo na povećanje pritiska na studente u blokadi kao i reprodukovanju medijske slike o sukobu izmedju političkih „ekstrema“. Kontekst hegemonije liberalne ideologije u društvu i njegovu manifestaciju u obliku političke neizdiferenciranosti većine pripadnika studentskog pokreta, može pomoći razumevanju stava koji su studenti zauzeli na zboru koji je usledio. Naime, problem sa odlukom donetom na tom zboru, je taj što je ovaj sukob okarakterisala isključivo kao lični sukob pojedinaca, ne uzimajući u obzir širi društveni kontekst.

Posle ova dva incidenta, događaj koji je pokrenuo problematizovanje prisustva fašista na blokadi, bio je dolazak dva člana fašističke organizacije Srpska akcija na zbor. Naime, dva mladića obratila su se zboru kao članovi Studentske akcije (studentski front Srpske akcije). Oni su se tom prilikom ogradili od prethodnih napada na studente, kao i od fašističkog karaktera svoje organizacije, insistirajući na tome kako njihova ideologija ne utiče na njihovo učešće u protestu. Ovim gestom, dali su legitimitet instituciji zbora i podršku blokadi. Taj čin propraćen je aplauzom dela studenata. Ovaj aplauz je razumljiv ako se u obzir uzme „apolitičnost“ koja je u tom trenutku, na početku blokade, bila dominantna pozicija među studentima na blokadi. Takođe je očekivana i reakcija članova pokreta koji pripadaju levoj struji. Deo njih je posle ovog događaja, napustio zbor, a neki čak i protest, zgrožen izostankom osude aplauza od strane pokreta.

U svetlu ovih događaja, u okviru alternativnih predavanja na blokiranom fakultetu, organizovana je tribina o antifašizmu. Predavačica je bila profesorka Olivera Milosavljević, u javnosti poznata kao intelektualka angažovana na borbi protiv savremenih revizionističkih tendencija u domaćoj istoriografiji.

Naravno, i na ovaj događaj, usledila je reakcija, pa je jedini član Srpske akcije koji je učestvovao na blokadi, iskoristio svoje pravo kao učesnik protesta, da predloži temu i organizuje tribinu o antikomunizmu. U to vreme, kao praksa na gotovo svakom zboru, ustaljuje se polemika oko odnosa učesnika blokade prema ideologiji i politici, prave se brojne frakcije, a pojam “apolitičnost” ulazi u svakodnevni diskurs blokade.

Kako bi se izbegla ideološka jednostranost, a sa druge strane namirio direktno-demokratski karakter protesta, u kome svaki njegov učesnik može da učestvuje u kreiranju prakse, načelan dogovor je bio da se organizuje tribina, na kojoj bi se među govornicima našli i istaknuti antifašisti, a koja bi naučno analizirala istorijske činjenice o datoj temi i koja bi je sagledavala iz različitih prespektiva.

Tu dolazimo do prvih, tada ne toliko očiglednih, manipulacija od strane člana Srpske akcije. On je mimo dogovora radne grupe delegirane za organizovanje alternativnih predavanja, pokušao da organizuje tribinu na kojoj se nadao da će govoriti fašistički ideolozi, i putem društvenih mreža obavestio javnost o njoj. Sama tribina, na ovaj način organizovana i neodobrena od strane zbora, odmah je bila otkazana. Međutim, samo njeno najavljivanje na društvenim mrežama od strane Srpske akcije, izazvalo je burne reakcije, kako javnosti, tako i levice. Nakon što je postalo jasno da je najava podvala Srpske akcije i da se ta lažna tribina neće održati, burno je reagovala ekstremna desnica, najavljujući incidente, što je znatno uticalo na atmosferu na samom blokiranom fakultetu. Pojavila se bojazan od fašističke odmazde, i mi kao učesnici blokade, krenuli smo u infrastrukturne pripreme za nove napade. Stakla u prizemlju zgrade fakulteta su oblepljena kartonima, i fakultet je gotovo neprekidno bio zaključan. Usledio je novi napad fašista na blokadu.

Na dan kad je Srpska akcija najavila otkazanu tribinu, neki od aktivnih članova pokreta su se organizovali i napravili posećen antifašistički protest na platou ispred fakulteta.

Tek nakon svih ovih dogadjaja, predlog o održavanju ove tribine dolazi na dnevni red zbora. Upravo je naše glasanje o tom predlogu ono na šta posebno želimo da se osvrnemo. Naime, usled svih pritisaka koje sa sobom nosi blokada koja traje toliko dugo, svakodnevnih sukoba sa upravom fakulteta, većinom profesora, pa i malobrojnim studentima koji su se blokadi protivili, posle više nedelja u uslovima bez struje i grejanja, a pre svega, u okolnostima permanentih sukoba na nekoliko frontova, napravile smo grešku.

Iako čvrsto stojimo i tada i sada, iza sopstvenih komunističkih pozicija, želeći da postupamo u skladu sa načelima direktne demokratije, došle smo do toga da glasamo za nešto što se apsolutno kosi sa našim principima.

U tom trenutku, bilo nam je važno da svaki učesnik protesta može da iznese svoj predlog na zboru, i zbog toga smo smatrale da pravo na reč imaju i ljudi koji iznose stavove suprotne našim. Iako se i dalje zalažemo za takvu praksu, ono što smo previdele u ovom slučaju, je da postoji velika razlika između ljudi koji zastupaju desničarske stavove i onih koji organizovano deluju kroz fašističke organizacije.

Ono u čemu smo tada pogrešile jeste sam čin glasanja za pomenutu tribinu, koji smo u tom trenutku videle kao primenu direktne demokratije i izbegavanje cenzure, kao i izraz naše potrebe da zbor bude inkluzivan. Međutim, u trenutku kada do samog glasanja dolazi, trebalo je da glasamo protiv održavanja u skladu sa svojim ubeđenjima. Iako nije bilo precizirano koje će prirode biti tribina, niti ko će biti govornici, trebalo je da glasamo protiv same mogućnosti da bude organizovana bilo kakva tribina na predlog osobe koja je pokazala nameru da manipuliše i ne prihvata odluke zbora.

Tek nakon određene vremenske distance i pošto su na videlo izašli konkretni dokazi koji inkriminišu delovanje člana Srpske akcije u pokretu i pokazuju da ono nije bilo individualno, već organizovano, jasno nam je koliko je ovaj potez bio greška.

Posle svega, naš utisak je da je pored niza grešaka i sporog uhodavanja, ovaj protest iznedrio izuzetno pozitivne rezultate. Stoga je uloga ovog teksta, pored samokritike i u tome da se sa ovog protesta skine stigma saradnje sa fašistima, kao i da se istakne njegov značaj, budući da je to proces koji i dalje traje.

Studenti su se povezali sa radnicima, uspostavljene su nove mreže saradnje između studenata u protestu i radnika železnice, prosvetnih radnika i advokata u štrajku. Institucija zbora se pokazala kao veoma uspešno telo samoorganizovanog direktno demokratskog pokreta, koje se bori za interese studenata na transparentan način. Takođe, ojačala je solidarnost unutar studentske populacije na fakultetu, i borba se, barem u okviru Filozofskog fakulteta drastično omasovila. Budući da je ovaj proces trajao 55 dana i da je sa sobom nosio niz političkih iskustava, njegov efekat je takav da su se njegovi učesnici politički razvili i počeli da uviđaju problem sa parlamentarno strukturiranim telima, institucionalnom borbom i funkcijom fakulteta u društvu. Jedno od ključnih saznanja za nas bilo je nespojivost socijalnih pokreta sa organizovanim fašističkim prisustvom. Razlog tome je nužno sistemski karakter fašističkih organizacija koji se nalazi u koliziji sa antisistemskim karakterom studentskog pokreta.


Dragana Jović i Milena Stanić




Fotografija zbora blokade FFBG-a preuzeta je sa stranice Studentske Borbe i prilagođena formi ikone.



Vezani članci

  • 13. prosinca 2017. Predstavnici 435 udruga uručuju apel o sačuvanju hrvatskog modela podrške civilnog društva Vladi Republike Hrvatske za vrijeme mandata premijera Tihomira Oreškovića, 9.5.2016., Markov trg, Zagreb (izvor: Blank_filmski inkubator @ Vimeo, preuzeto i prilagođeno prema Creative Commons licenci). Dopuštena margina talasanja Uspješnost institucionalizacije konzervativnog dijela civilnog pokreta još je urgentnijom učinila analizu dosega zagovaranja vrijednosti liberalnog kapitalizma za radikalizaciju udruženog političkog djelovanja lijevog spektra civilnog društva. O emancipatornim potencijalima njegovih progresivnih aktera, ali i ograničenjima uslijed projektnog načina financiranja koje je dovelo do programske deradikalizacije, birokratizacije i prekarizacije djelovanja, razgovarale smo sa Sandrom Benčić, dugogodišnjom aktivistkinjom za ljudska prava i voditeljicom programa Socio-ekonomske pravednosti u Centru za mirovne studije.
  • 11. prosinca 2017. Sirijske izbjeglice na putu prema Grčkoj, 2015. (foto: Yannis Behrakis; izvor: Jordi Bernabeu Farrús @ Flickr, preuzeto i podrezano prema Creative Commons licenci). Nismo svi u istom čamcu S Giacomom D'Alisom, ekološkim ekonomistom, političkim ekologom i višim istraživačkim suradnikom IPE-a za 2017./18., razgovarali smo o odnosu koncepta neograničenog ekonomskog rasta i stvarnosti ograničenih planetarnih resursa, ulozi kapitalizma u globalnim klimatskim promjenama, migrantskim politikama, konceptu odrasta (degrowth) te sužavanju proizvodne sfere naspram feminističkog jačanja društvene reprodukcije. Intervju je snimljen 2016. godine na Visu, za vrijeme Zelene akademije, a D'Alisa će u utorak 12. prosinca u Zagrebu održati predavanje pod naslovom „Odrast i država“.
  • 9. studenoga 2017. Leonilo „Neil“ Dolirocon, „Ekonomska konferencija“ (izvor: Nagarjun Kandukuru @ Flickr, preuzeto i prilagođeno prema Creative Commons licenci). Administracija klasnog sukoba Sfera civilnog društva i njegovih organizacija strukturno je mjesto u kapitalističkim društvima, koje se legitimira kao prostor gdje raznorodni subjekti imaju priliku utjecati na artikulaciju i mobilizaciju javnog mnijenja. O autonomiji i dosegu civilnog društva te nužnosti historizacije njegove uloge i područja djelovanja u konkretnim društvenim borbama, razgovarali smo s Lidijom Krienzer Radojević, teoretičarkom i aktivistkinjom organizacije za prava kulturnih radnika IG Kultur Steiermark, jednom od sudionica ovotjednog mikropolitičkog seminara kustoskog kolektiva [BLOK] „Infrastrukture u kulturi“.
  • 22. listopada 2017. Izvor: commons.wikimedia.org, preuzeto prema Creative Commons licenci) 11 HM teza Feministička borba za reproduktivna prava na području bivše Jugoslavije već više od dva desetljeća svoje argumente promišlja primarno u okvirima liberalnog koncepta ljudskih prava, strateški odvojena od socioekonomskog konteksta i vlastitog socijalističkog nasljeđa. Ponuđenih jedanaest historijsko-materijalističkih teza dio su nastojanja da se borbu za pravo na abortus ponovno pozicionira u kontekst klasne borbe, a feminističku teoriju i praksu u kontekst šireg antikapitalističkog projekta, što je i jedini način da legalni pobačaj postane i egalitaran, odnosno dostupan svim ženama. Tekst je korišten kao argumentacijska podloga prosvjedne akcije koju je u rujnu ove godine u Zagrebu organizirala Platforma za obranu reproduktivnih prava žena.
  • 22. listopada 2017. „Vive la Commune“, kadar iz filma „Novi Babilon“ (Novyy Vavilon), 1929, r: Grigori Kozintsev & Leonid Trauberg (izvor: Faces of Classical Music – 1) 1917. i 1871: uz obljetnicu lomljenja Pariške komune Kanal Oktobarika [100.1917] je web-platforma, pokrenuta povodom obilježavanja stogodišnjice Ruske revolucije, koja kroz vijesti, materijale, komentare i refleksije pretresa uobičajene ikonografske i interpretacijske motive, s naglaskom na uvezivanju hrvatske i jugoistočnoeuropske povijesti u globalnu povijest Ruske revolucije. Prenosimo prilog Branimira Jankovića i Stefana Treskanice u kojem nude izbor iz povijesnih komparacija (dis)kontinuiteta Pariške komune i Ruske revolucije.
  • 20. rujna 2017. Manuel Rivero, Ado-Nay, „Grave impedimento de existencia o desarrollo III“, ulje na drvu, 2016. (izvor: commons.wikimedia.org, preuzeto i podrezano prema Creative Commons licenci). Politička dimenzija reproduktivne sfere Historijsko-materijalistički pristup koji temu reproduktivnih prava politizira unutar neoliberalnog socio-ekonomskog okvira, a kao temeljno polje borbe prepoznaje sferu šire društvene reprodukcije, odnosno kapitalističkog sustava akumulacije, marginaliziran je unutar feminističkih strategija otpora koje argumentacijsku liniju grade na reaktivnim liberalno-legislativnim zahtjevima i konzervativnom zagovaranju autonomije ženskog tijela. O pravu na abortus i pravu na roditeljstvo kao ekonomskim kategorijama, posljedicama institucionalizacije socijalnih zahtjeva desnih subpolitičkih subjekata, režimima roda unutar kapitalizma, klasnim mobilizacijskim potencijalima LGBTIQ+ aktivizma, te o borbi za reproduktivno zdravlje kao dijelu šireg socijalističkog projekta razgovarale_i smo s Mijom Gonan, feminističkom i queer aktivistkinjom i teoretičarkom.
  • 30. srpnja 2017. Istok Hrvatske, septembar, 2015 (foto: LM; obrada: PB) Izbjeglice i dalje prkose beznađu „balkanske rute“ Od osnutka takozvane Islamske Države prošlo je već više od desetljeća, no posljedice nastanka ove zločinačke tvorevine tvrđavi Europi postale su vidljive tek 2015. godine, kada je Viktor Orbán, ultrakonzervativni predsjednik mađarske vlade, zatvorio granice države za izbjeglice iz ratom pogođene Sirije, Iraka i Afganistana, kao i za migrante iz velikog broja azijskih i afričkih zemalja. Ni nakon dvije godine izbjeglicama se ne pružaju alternative mogućem utapljanju na Sredozemlju ili beskrajnom čamljenju u nekome od istočnoeuropskih detencijskih centara, izbjegličkih kampova itsl. Donosimo prijevod teksta u kojem Tajana Tadić, volonterka Are You Syrious?, sagledava trenutnu situaciju i utjecaj hrvatskog pravnog sustava na istu.
  • 16. srpnja 2017. „Privatno vlasništvo“, ispred crkve Sv. Katarine u Kuldīgi, Latvija. (foto: Laima Gūtmane; izvor: commons.wikimedia.org, preuzeto i prilagođeno prema Creative Commons licenci). Komplementarnost u borbi za sekularnu državu S historičarkom i sociologinjom Mirom Bogdanović, autoricom nedavno objavljene knjige „Elitistički pasijans – Povijesni revizionizam Latinke Perović“, razgovarali smo o liberalizmu kao političkom projektu, njegovim povijesnim fazama, različitim strujama i odnosu prema demokraciji te razilaženju sa socijalističkim projektom koje je najočiglednije u različitom poimanju slobode i jednakosti. Premda postoji potreba da se pojača zajednički front u obrani onih zasada koje i liberalizam i socijalizam baštine iz prosvjetiteljstva, Bogdanović podsjeća da borba za jednakost sviju u jednadžbu mora uključiti varijable materijalnih preduvjeta i raspolaganja sredstvima za proizvodnju.
  • 10. srpnja 2017. Fotografska retrospektiva borbe za potpuno javno financirano visoko obrazovanje izložena je u sklopu „Festivala prvih“, održanog tijekom studentskog preuzimanja kontrole nad Filozofskim fakultetom u proljeće 2009. godine (foto: MR; izvor) Studentski aktivizam nije dovoljan Potaknut člankom Amber A’Lee Frost „All Worked Up and Nowhere to Go“, dopisnik Jacobina Freddie deBoer komentira preveliko ulaganje nade u potencijale studentskog organizaranja, potaknuto činjenicom da se akademski prostor u SAD-u doživljava kao jedno od mjesta na kojem ljevica ima neki značaj i moć. DeBoer izlaže 8 empirijskih tvrdnji zbog kojih smatra da je studentski aktivizam, iako bitan i potreban, ipak precijenjen u kontekstu lijevog organiziranja te zagovara radničko organiziranje kao ono koje ima stvarne antikapitalističke potencijale.

Događanja

pogledaj sve

Bookmarks

pogledaj sve

Natječaji i prijave

pogledaj sve

Plenum FFZG-a

pogledaj sve