Ljudi bez empatije su užasno problematičan društveni činilac

Među izazovima suvremenog kapitalizma koji se nalaze na dnevnom redu evropske ljevice sve više i sve češće nalaze se i ekološka pitanja, odnosno takozvana zelena agenda. Važnu ulogu pritom igra politička ekologija, pristup usmjeren na klasnu analizu uzroka i posljedica ekoloških promjena. Uključivanjem takvog pristupa, ljevica nadograđuje registar tema kojima se bavi i svoju političku borbu proširuje na dosad zanemarivane probleme i populacije. O odnosu političke ekologije i ljevice, crveno-zelenoj privredi, socijalnoj inkluziji marginaliziranih društvenih grupa, ali i odnosu čovjeka prema drugim živim bićima razgovarali smo s Marijom Jakovljević, sociologinjom iz Beograda.

Fotografija iz 1870-ih koja prikazuje brdo bizonskih lubanja koje su kasnije samljevene za umjetno gnojivo (izvor).
Fotografija iz 1870-ih koja prikazuje brdo bizonskih lubanja koje su kasnije samljevene za umjetno gnojivo (izvor).

Što podrazumijevaš pod pojmom „politička ekologija“? Koji su za tvoje poimanje njezini teorijski i praktični prioriteti?

Političku ekologiju vidim kao jedno od čvorišta društvenih i prirodnih disciplina koje se bave pitanjima prirodnog okruženja, društvenih struktura, kulturnih praksi i reprodukcije društva te politike i političkog aktivizma koji pretenduju na promenu institucionalne konfiguracije i uopšte svakodnevnih praksi, bilo pojedinačnih zajednica, bilo društva u celini. U savremenom kontekstu, političku ekologiju vidim kao korektiv stare levice koja je verovala u rast – doduše u drugačiji model rasta, ali i dalje u rast. U suštini, marksizam i politička ekologija bi danas trebalo da budu komplementarni, dakle da daju celovitiju sliku sistemske problematike, ali i da se međusobno koriguju u smislu da se marksizam ne bi sveo na neki vulgarni ekonomizam, a politička ekologija da ne bi ostala fokusa fiksiranog na hijerarhije i autoritete koje često adresira bez da pritom ima u vidu klasne odnose koji stoje u temelju tih hijerarhijskih struktura.

Politička ekologija mogla bi – uslovno rečeno – biti i „razum“ levice u okviru koje su i oni krugovi populističke levice, koja tako lako flertuje sa desnicom, otišli u nekom potpuno sumanutom smeru, zagovarajući više konzumerizma za niže klase i tako kreirali lažnu dilemu u kojoj stoji konzumerizam nasuprot nekog moralističkog asketskog životnog stila. Dakle, naravno da ne govorim o levici generalno,
Politička ekologija mora biti kockica u mozaiku teorijskih artikulacija problematičnosti aktuelnog sistema društveno-ekonomskih odnosa koji će ukazati na povezanost klasne, rodne, rasne i ekološke problematike
već o određenim njenim fragmentima koji su u posljednje, možda tri-četiri godine otišli u nekom čudnom smeru u pokušaju da budu komunikativniji, bliži široj populaciji.
 

Govoriti o prioritetima političke ekologije dosta je nezahvalno, u smislu da je čak i kontraproduktivno jer neretko dovodi do zanemarivanja određenih dimenzija, teorijskih pristupa, potencijalnih aktera, to jest bitno nam je da se sve to analizira sistemski, da se procesi razumeju kao sistemski procesi i da se na taj način misle alternative. U tom smislu, dakle, politička ekologija mora biti kockica u mozaiku teorijskih artikulacija problematičnosti aktuelnog sistema društveno-ekonomskih odnosa koji će ukazati na povezanost klasne, rodne, rasne i ekološke problematike, ali će ujedno adresirati i one segmente tih pitanja koja nisu isključivo nešto što proizlazi iz kapitalističkog načina proizvodnje, već je stvar istorijski nataloženih verovanja i praksi koje se moraju prevazići i smeniti humanijim, pravednijim i održivijim setom principa.

Na samom početku teksta koji si upravo objavila u zborniku Vratimo socijalizam u igru navela si da je za održivost sistema nužan raskid s kapitalocentričnošću i antropocentričnošću. Neki autori, primjerice Jason W. Moore, sadašnje doba nazivaju kapitalocenom, dočim drugi, primjerice brojni teoretičari degrowtha, to osporavaju i tvrde da je riječ o antropocenu. Što za tebe znače kapitalocentričnost i antropocentričnost? Koje su razlike između ovih koncepata?

Kapitalocentrična vizura, dakle, znači da se društvene prakse i procesi vrednuju u odnosu na značaj za kapital, pri čemu se poturaju mere u interesu krupnog kapitala kao da je zapravo reč o nekom opštem interesu. Tako društveni i ekonomski napredak svodimo na BDP umesto da se bavimo kvalitetom života, a obrazovanje, recimo, posmatramo kroz pitanje zapošljivosti, odnosno njegove isplativosti na tržištu rada. Dakle, kapitalocentričnost je zapravo odlika perverzne ekonomije kojoj smo mi podređeni, umesto da ekonomija bude instrument za zadovoljenje naših potreba, dakle potreba društva kao celine. Međutim, čak i da obrnemo red stvari, to ne znači da će se time automatski iskoreniti razne prakse štetne po prirodno okruženje. Dakle, u tom smislu mislim da je važno praviti razliku između kapitalocentrične i antropocentrične perspektive i insistirati na pozicioniranju društva u ekološki i etički prihvatljiv seting u odnosu na prirodno okruženje.

E sad, ovde bih htela da napravim osvrt na pojam antropocena koji naglasak stavlja na „Čoveka sa velikim Č“, kao uzročnika katastrofalnih poremećaja u ekosistemu. Iako je ovo tačno na nivou razmatranja uticaja vrsta na prirodno okruženje, nije ni blizu zadovoljavajuća analiza stanja,
Shematski prikaz četiriju glavnih faza pri počecima industrijske proizvodnje svinjskog mesa (izvor).
Shematski prikaz četiriju glavnih faza pri počecima industrijske proizvodnje svinjskog mesa (izvor).
u smislu da se odgovor mora tražiti kroz analizu društvenih odnosa uspostavljenih unutar ljudskog društva. Hoću reći da se ne može uzeti čovek kao neka homogena skupina, nego je potrebno adresirati pitanje šta se dešava unutar tog ljudskog društva, kakvi su odnosi unutar njega.
 

Stoga marksisti opravdano kritikuju površnost narativa o antropocenu jer fokusiranošću na ljudsku vrstu kao takvu gube se iz vida ekonomski činioci koji su doveli do ovakvog stanja u prirodnom okruženju, to jest, na taj način se oni koji upravljaju kapitalom i političkim procesima oslobađaju odgovornosti i stvara se lažna slika da svi podjednako doprinosimo eko-katastrofi. Dakle, narativ o antropocenu ne uzima u obzir odnose moći te mogućnost ili nemogućnost donošenja odluka i upravljanja resursima bez čijeg razumevanja ne možemo adekvatno targetirati uzroke problema i zaista konstruktivno misliti alternative.

Da ne bude zabune, nisam sklona pristupu da sve zavisi od „velikih igrača“, jer time prosto oduzimamo delatni potencijal običnih ljudi koji su zapravo pokretačka snaga promena odozdo. Meni je zanimljivo kako se ponekad, u nekim segmentima, odnosno nekim levičarskim krugovima postavlja prema nekim zelenim pitanjima – to se kreće u rasponu od toga da je zeleno pitanje često nešto što se percipira da će se „spontano“ rešiti ako se prvo obračunamo sa aktuelnim ekonomskim strukturama, što ide dalje do neke potpune nezainteresovanosti za ovu problematiku ili uopšte odbijanja da se promišljaju alternativne zelene prakse pod prečesto navođenim izgovorom da je reč o pukom moralisanju i „agresivnom“ nametanju drugačijeg „životnog stila“.

Jedna je od tema kojima si se bavila i tema socijalne isključenosti. Kako povezati društvenu inkluziju i crveno-zelenu politiku, odnosno političku ekologiju koja bi imala emancipatorni, a ne samo transformativni potencijal?

Ako proces transformacije sistema simplifikovano posmatramo kroz tri etape, kako sam to postavila u pomenutom tekstu, gde je prva etapa mobilisanje, odnosno formiranje i kontinuirano delovanje kolektivnih aktera koji se razvijaju odozdo, zatim gde je druga etapa razvijanje i učvršćivanje demokratskih mehanizama i struktura za delovanje, a treća faza ukorenjivanje elemenata novog sistema, odnosno uspostavljanje novih podsistema – u takvom nekom okviru o inkluziji možemo govoriti između prve i druge etape. Zašto? Inkluzija znači da neko ko ima određenu moć i resurse daje određeni prostor onima koji su marginalizovani, tj. da oni sa više moći uključuju u postojeće strukture one sa manje moći.

Međutim, da bismo prevazišli taj odnos nejednakog pristupa resursima i nejednake moći, oni koji su privilegovaniji u sadašnjem sistemu, a žele njegovu promenu i oni koji su marginalizovani moraju graditi nove strukture na temelju njihovih zajedničkih potreba, a uzimajući u obzir njihova različita iskustva i to je ta druga faza u promeni sistema.
Potrebna je izgradnja širokog fronta koji prevazilazi identitetske i druge podele i koji se temelji na zajedničkim interesima da se uspostavi održiv i pravedan sistem, a ne na eksploataciji različitih društvenih grupa
Dakle, potrebna je izgradnja širokog fronta koji prevazilazi identitetske i druge podele i koji se temelji na zajedničkim interesima da se uspostavi održiv i pravedan sistem, a ne na eksploataciji različitih društvenih grupa.
 

U sadašnjem sistemu, inkluzija je poduhvat koji za cilj, u principu, ima smanjenje negativnih efekata ekonomskih i političkih odnosa. Neke „inkluzivne“ mere su zapravo nastavak, vrlo često, urušavanja socijalne države u smislu da pokušavaju, kroz neke inkluzivne strategije i politike da se ranjive društvene grupe uguraju bukvalno u ekonomske tokove, bez da se zaista osnaže, čime se ujedno oni „skidaju sa grbače države“. Nasuprot tome, država bi trebala da netržišnim putem zadovolji njihove potrebe, a ne da na njih prebaci odgovornost za zadovoljenje tih potreba. Umesto takvih sadašnjih politika, crveno-zelena politika ne treba da nameće odozgo neka „gotova rešenja“, što je zapravo i nemoguće u sadašnjem kontekstu, jer je reč o nerešivim problemima koji su proizašli iz kapitalističkog sistema, odnosno kapitalističkog načina proizvodnje. Dakle, crveno-zelena politika mora da omogući onima koji su sada marginalizovani da artikulišu svoje potrebe i težnje i da ravnopravno sa drugim društvenim skupinama rade na izgradnji solidarnog održivog društva.

Pritom treba imati u vidu da postoje uvek i oni članovi društva koji nisu u mogućnosti da aktivno sudeluju u ovim praksama i koji imaju posebne potrebe, a crveno-zelena politika tu mora da izgradi institucije kolektivne brige i podrške, ne kao sadašnje institucije, već nove institucije, gde se briga o ovim članovima društva izmešta iz porodice u društvo, a kroz adekvatan pristup, kroz mere podrške koje su najhumanije moguće. To zahteva potpunu redefiniciju načina kako brinemo o toj populaciji, kako joj omogućavamo da, u skladu sa svojim potencijalima, dostigne najbolji mogući kvalitet života.
Crveno-zelena politika mora da omogući onima koji su sada marginalizovani da artikulišu svoje potrebe i težnje i da ravnopravno sa drugim društvenim skupinama rade na izgradnji solidarnog održivog društva
U tome se ogledaju principi zelenog pokreta, kao što su socijalna pravda, holistički pristup, solidarnost, povećanje kvaliteta života, međugeneracijska solidarnost, što su ujedno i neke od vrednosti levog pokreta.
 

Ovakva promena paradigmi i transformacija društvenih struktura i sistema znači zajedničko učenje, preispitivanje i promišljanje participativnih i solidarnih struktura, a upravo prolazak kroz te procese znači stvaranje nekih novih struktura koje bi trebalo da budu emancipatorne, zajedno sa samim tim procesom. Ukoliko, pak, dođe do okoštavanja pojedinih struktura usled monopolisanja određenih pozicija i resursa, što se već desilo pri prošlom pokušaju izgradnje socijalizma, emancipatorni potencijal nestaje. Dakle, da bi se predupredio takav scenario, u prvoj i drugoj fazi je neophodna konstantna samorefleksija unutar pokreta i tu politička ekologija može dati ključan doprinos kroz analize postojećih praksi te njihovih dometa i izazova.

U posljednje vrijeme na marginama zelenih seminara mogu se čuti kritike, zasada još nedovoljno artikulirane i glasne, da zelena agenda ne uključuje dovoljno feminističku agendu, ali ni feminističku epistemologiju. Što bi ti rekla o odnosu feminizma i političke ekologije, odnosno što bi – vizavi ženskog pitanja – političkoj ekologiji bilo nužno uzeti u obzir?

Zavisi na koju zelenu agendu misliš. Dakle, od ekofeminizma 1980-ih do savremenih, u najširem smislu levih, zelenih kolektiva, žensko pitanje jeste jedno od ključnih i feminizam je jedan od principa i vrednosti zelenog pokreta. To, doduše, u različitim političkim kontekstima i na različitim tačkama ideološke skale levih pozicija znači i različite pristupe ovoj problematici: od zahtevanih kvota, odnosno mesta u strukturama rezervisanih za žene, do adresiranja ekonomskih, ekoloških i socijalnih problema kroz feminističku prizmu.  Doduše, nije ni da je feministička scena nešto homogeno i potpuno neproblematično. Dakle, i tu ima dosta prostora za „zalevljivanje“ i „ozelenjavanje“.

E sad, gledano u praksi, iako feminističke grupe i grupe zelenih neretko biju svoje bitke odvojeno i pokušavaju da „gase požare“ kako se koji pojavi u okruženju, ipak mi se čini da sve više dolazi do poklapanja i zajedničkog rada. Recimo, na saniranju gorućih problema, ovde u Srbiji su i feministički i zeleni kolektivi zajedno sa srodnim aktivistima pomagali izbeglicama, protestovali protiv liberalizacije zakona o radu i slično, a također dolazi do zajedničkog rada na planu promišljanja alternativa. Primjerice, seminar mladih zelenih jugoistočne Evrope koji se bavio komonsima okupio je i feminističke aktivistkinje te adresirao rodnu dimenziju u diskusijama oko komonsa i okupio mlade, iz praktično cele jugoistočne Evrope, u Jermeniji. Dakle, moj utisak je da su teorijski i aktivistički krugovi koji se bave zelenim i feminističkim temama, solidno umreženi i isprepleteni,
Zeleni, feministkinje i levičari generalno moraju da se izbore da teorijski nivo političke ekologije, feminizma i marksizma prevedu na nivo svakodnevne komunikacije
bar kada je reč o onima koji su na toj nekoj levoj strani političkog spektra, ali da ostaju slabo vidljivi široj javnosti koja ih vrlo često ni ne prepoznaje kao povezane.
 

Dakle, u hegemonom diskursu nema informacija o tome šta je zapravo radničko, žensko i zeleno pitanje i iz tog razloga zeleni, feministkinje i levičari generalno moraju da se izbore da teorijski nivo političke ekologije, feminizma i marksizma prevedu na nivo svakodnevne komunikacije, to jest da uspostave diskurs koji apostrofira raskid sa praksama eksploatacije ljudi, posebno žena i devastiranja prirodnog okruženja i to tako što adresira međuzavisnost svih ovih aspekata. To zahteva dalje povezivanje i dalji zajednički rad, pod čime podrazumevam učenje iz dosadašnjih iskustava ovih pokreta, potpuno raskidanje sa praksom da se događaji koje pominjem segmentišu na leve, feminističke, zelene ili LGBT+ delove. To znači da, kojim god pitanjem da se bavimo, razmatramo šta to znači za različite grupacije, kako ga adresirati iz feminističke, leve i zelene perspektive istovremeno i kako obezbediti uključenost svih zainteresovanih aktera. Da se razumemo, čak i na levici to može da bude bolan proces u smislu razmontiravanja hijerarhijskih mikrostruktura unutar pokreta, ali definitivno su vidljivi pozitivni pomaci u tom smeru u proteklih par godina.

Zašto je iz zelene perspektive politički važno vegetarijanstvo?

Preformulisala bih tvoje pitanje u „zašto je iz leve zelene perspektive važno veganstvo“. Iz moje perspektive, misliti vegetarijanstvo kao neku ultraprogresivnu politiku je kao zalaganje za socijaldemokratiju i neki kapitalizam sa „ljudskijim likom“, odnosno pristajanje na određeni nivo nasilja koji se smatra neophodnim iz nekog razloga. Dakle, ako hoćemo održiv proizvodni sistem sa najmanjim mogućim ekološkim otiskom i najhumanijim mogućim praksama, onda je veganstvo ono što nam treba. Tu je negde zanimljivo da je čak i UN izdao izveštaj u kome se preporučuje preorijentacija na ne-mesnu i ne-mlečno zasnovanu ishranu u cilju zaustavljanja devastirajućih efekata na planetu, koji proizlaze iz proizvodno-distributivno-konzumerističkih praksi mesnih i mlečnih industrija i njihovih konzumenata. Hoću reći, ako strukture poput UN-a furaju vegetarijansku priču, mi svakako moramo ići dalje od toga. Dakle, pitanje ishrane i upravljanja prirodnim resursima samo je jedna od dimenzija veganskog pristupa proizvodnji, raspodeli i potrošnji. No treba naglasiti da tu nije reč samo o načinu ishrane, već o generalnom odnosu prema stvarima koje konzumiramo i prema praksama u kojima učestvujemo.

Obzirom da se kulturno oblikovane percepcije i prakse ne mogu ekspresno zameniti novim, vegetarijanstvo može biti početni stepenik ka drugačijim navikama i praksama, ali nikako nije ultimativni cilj. Vegetarijanstvo ne znači da samim tim što ne konzumirate proizvode od mesa ne učestvujete u lancu nasilja koje se vrši nad životinjama, na primer, u mlečnoj industriji koja je jedna od najkrvavijih jer podrazumeva nasilnu oplodnju ženki, stresno odvajanje od mladunaca koji ili završe u mesnoj industriji ili postaju deo mlečne industrije i onda su dalje osuđeni na život u lošim uslovima, bolne muže,
Depolitizirana ležernost izbora u supermarketu (izvor).
Depolitizirana ležernost izbora u supermarketu (izvor).
izloženost varvarskim medicinskim intervencijama i nasilnoj smrti na kraju. Dakle, konzumiranje bilo čega životinjskog porekla znači uključenost u lanac zlostavljanja svesnog bića i ujedno doprinosi enormnom ekološkom otisku koje ove industrije stvaraju tokom proizvodnje hrane za te životinje, tokom izgradnje i održavanja kapaciteta za njihov uzgoj i upotrebu te dalje kroz distribuciju i prodaju proizvoda krajnjim korisnicima.
 

Dodatno je važno to da na scenu stupa i pitanje razvoja i upotrebe novih tehnologija koje bi trebalo da omoguće zadovoljenje ljudskih potreba bez zlostavljanja i korišćenja životinja. Naravno, upotreba novih tehnologija je u tesnoj vezi sa distribucijom resursa i dobara u društvu, tako da, kada zagovaramo promenu sistema društvenih odnosa, treba da promišljamo i kakvu tehnologiju razvijamo i kako da je koristimo za zadovoljenje potreba ljudi bez da zlostavljamo druga svesna bića.

Dakle, pitanje veganstva je i etičko i ekološko i tehnološko i ekonomsko i socijalno pitanje, a time i političko pitanje. Nažalost, insistiranje na veganskim praksama se neretko percipira kao razmaženost te se etiketira kao neki buržujski životni stil i slično, a to je zapravo negde dobar lakmus emancipatornih dometa određenih politika i postojanja, odnosno nepostojanja, samorefleksije u levim i zelenim krugovima. Dakle, sve ovo može sad nekako da deluje i šizofreno i na sve strane, ali ako zaista želimo sistemsku promenu i pravedno održivo društvo, onda se promena mora misliti holistički, a ne ekonomistički. Konačno, kada govorimo o novom društvu, nisu važni samo ekonomski odnosi, koji su svakako jedna od ključnih determinanti svih drugih praksi – važni su nam i ljudi kao takvi. Kada je o tome reč, onda ne smijemo smetnuti s uma da su ljudi bez empatije užasno problematičan društveni činilac.



Tekst je financiran sredstvima Fonda za poticanje pluralizma i raznovrsnosti elektroničkih medija Agencije za elektroničke medije za 2016. godinu.



Dijelovi intervjua prikazani su u prilogu o političkoj ekologiji osme epizode edukativno-mozaične emisije „Promjena okvira“, emitirane 25.11.2016. na TV Istra te uskoro dostupne na SkriptaTV-u.

Vezani članci

  • 31. listopada 2016. Povorka ponosa u Zagrebu 2016. godine (izvor). Izgradnja širokih koalicija Globalno već tri desetljeća suočen s trendom depolitizacije kroz festivalizaciju i karnevalizaciju, a u Hrvatskoj opterećen liberalnim nasljeđem institucionalnog usmjerenja svoje borbe još od 1990-ih, LGBTIQ+ pokret permanentno se nalazi pred izazovom politizacije svojeg djelovanja. U Hrvatskoj, već godinama najjasnije političke poruke šalju se sa zagrebačke Povorke ponosa, koja je postala tradicionalno okupljalište LGBTIQ+ osoba i njihovih drugarica i drugova s ljevice. O dosadašnjoj razvojnoj putanji LGBTIQ+ pokreta te njegovim trenutnim tendencijama i suradnjama razgovarali smo s Jelenom Miloš iz Baze za radničku inicijativu i demokratizaciju.
  • 21. rujna 2016. Gustave Doré, „Vagabonds sur le pont d'Alcantara, a Tolède“. (izvor) Prema reartikulaciji otpora ekonomskom liberalizmu Aktualni politički trenutak nameće nam brojne teme, razumijevanjem kojih se stvaraju preduvjeti za uspješno emancipatorno političko organiziranje. Formiranje političkog polja u postsocijalističkoj Hrvatskoj, rast ekstremne desnice diljem Europe, odnos političke demokracije i ekonomskog liberalizma te struktura moći u Europskoj Uniji, neka su od pitanja koja smo otvorili u razgovoru s Danijelom Dolenec, docenticom na zagrebačkom Fakultetu političkih znanosti i predsjednicom Upravnog odbora Instituta za političku ekologiju.
  • 18. kolovoza 2016.
    Featured Video Play Icon
    Balkanska ljevica

    Na konferenciji „Politike prijateljstva“ u sklopu 9. Subversive festivala održan je okrugli stol „Balkanska ljevica“. Na ovom su okruglom stolu, uz moderatora Dragana Markovinu, nastupili komentator tportala Vuk Perišić, istraživačica na ljubljanskom Institutu za kulturalne studije i studije sjećanja Tanja Petrović te Nenad Porobić iz inicijative Ne rehabilitaciji. Polazišna pozicija tribine pretpostavka je, koju je […]

  • 7. kolovoza 2016.
    Featured Video Play Icon
    Zelena akademija / zimski seminar

    Seminar:   New Economic Thought, Policies and Practices for Green-Left Alliances Discussion framework   Green Academy winter seminar aims to depart from analysis of current economic situation in Europe and present a landscape of current theoretical, political and practical alternatives which are being proposed, designed or developed by variety of European left and green actors. […]

  • 1. kolovoza 2016. Mural na sindikalnoj zgradi u Belfastu (Izvor:  William Murphy@Flickr) Nužno je uspostaviti kontrolu nad državnim institucijama U sklopu zimskog seminara Zelene Akademije na Plitvičkim jezerima razgovarali smo s Hilary Wainwright, stručnjakinjom za demokraciju i javni sektor te članicom uredništva lijevog britanskog online magazina Red Pepper. Wainwright iznosi teze o emancipatornom potencijalu tehnologije, sindikatima i prekarnim oblicima rada, grassroots mobilizacijama, razvoju paralelne ekonomije, obrani socijalne države te feminizmu i pitanju kućanskog rada.
  • 25. siječnja 2016. Fotografija postavljanja izložbe „Labour of Love“ Adele Jušić inspirirane kampanjom „Nadnice za kućanski rad“ (Izvor: adelajusic.wordpress.com, photo by Ana Pečar, KIBLA PORTAL, Maribor, 2014) Prema ekonomiji brige za druge U drugom dijelu razgovora o bezuvjetnom temeljnom dohotku sugovornice propituju kako različiti konceptualni i implementacijski okviri BTD-a adresiraju pitanja neplaćenog kućanskog rada, migrantske krize te institucionalnih ograničenja (depolitiziranog) volonterskog rada, pokušavajući utvrditi univerzalni i društveno transformativni potencijal zahtjeva za BTD-om kao ulazne točke u antiproduktivističku ekonomsku paradigmu koja bi na prvo mjesto postavila reprodukciju života: "Ako BTD zamišljamo kao mjeru kojom želimo ostvariti tranziciju u društvo koje se temelji na ekonomiji reprodukcije i brige za druge, to znači da težimo za time da demokodifikacija rada otvori prostor za prakse solidarnosti koje su više od krpanja rupa u postojećem sustavu."
  • 7. lipnja 2015. Lauren McCauley: Zbog zagrijavanja planeta oceanima prijete najveće promjene u posljednjih tri milijuna godina

    Globalno zatopljenje izrazito pogađa morski živi svijet i stabilnost ekosustava u svjetskim oceanima. Iako bi već i scenarij “umjerenog zatopljenja” mogao uzrokovati “trostruko veće promjene od onih koje su se dogodile tijekom proteklih 50 godina”, “najviše zabrinjava izrazito zatopljenje, s predviđenim porastom temperature između 0,8 i 4,8°C, koje bi moglo ‘pogoditi morsku bioraznolikost u većoj […]

  • 8. kolovoza 2014. John Bellamy Foster: Kapitalizam i negativni rast: teorem nemogućnosti + snimka tribine: “Dosta?: prirodna ograničenja ekonomskog rasta”

    Uz snimku tribine “Dosta?: prirodna ograničenja ekonomskog rasta” u organizaciji Grupe22, na kojoj su govorili Igor Matutinović i Brian Davey, sa stranice Prava na Grad prenosimo prijevod teksta Johna Bellamyja Fostera Kapitalizam i negativni rast: teorem nemogućnosti: “S obzirom na to da je njezina meta apstraktni koncept ekonomskog rasta, a ne konkretna stvarnost akumulacije kapitala, […]

  • 21. studenoga 2012. Asbjørn Wahl: Graditi progresivna savezništva

    Povodom konferencije “Ekonomija kriznog kapitalizma i ekologija javnih dobara” (22.-24. studeni 2012.) na kojoj će sudjelovati i Asbjørn Wahl donosimo njegov tekst na temu gradnje savezništva. Wahl opisuje norveška iskustva u povezivanju sindikata javnog sektora s nevladinim pokretima i organizacijama što je dovelo do stvaranja Kampanje za socijalnu državu koja je od 1999. do 2005. […]