Nagrada za Društveno-Kritički Angažman „Ivan Radenković‟ 2025
Nagrada za društveno-kritički angažman „Ivan Radenković“, ustanovljena 2021. kao čin kolektivnog sjećanja i političkog priznanja, ove godine nije dodijeljena pojedincima ili grupama, već organiziranim antikolonijalnim borbama protiv genocida u Palestini. Time se pažnja usmjerava na kontinuiranu okupaciju, podjarmljivanje i genocid nad palestinskim narodom. U tekstu koji prenosimo Gaza se analizira kao kapitalistički čvor u kojem se kondenziraju odnosi eksploatacije, represije i ekološkog uništenja, a propalestinske borbe prepoznaju se kao ključni izvor suvremene antikapitalističke i antiimperijalističke nade. Riječ je o kolektivnoj borbi koja nadilazi humanitarizam i moralno zgražanje, oslanjajući se na širok raspon taktika – od direktnih akcija do masovnih prosvjeda – u suprotstavljanju institucionalnoj šutnji, akademskoj suučesnosti i kolonijalnom poretku, uz podsjetnik na povijesni kontinuitet antikolonijalnih borbi, uključujući i iskustvo socijalističke Jugoslavije.
Drugarska Komisija je odlučila da se Nagrada za Društveno-Kritički Angažman „Ivan Radenković‟ za 2025. godinu, po prvi put od 2021, ne dodeli individualnom dobitniku_ici ili zasebnoj grupi, nego svim organizovanim antikolonijalnim borbama protiv genocida u Palestini. Nagrada je politička, te na ovaj način želi da usmeri pažnju na istorijsku i političku specifičnost palestinske situacije, trenutnu (ali i kontinuiranu) tragediju palestinskog naroda u Gazi, kao i na značaj Palestine za univerzalna pitanja nejednakosti, nepravde i neslobode.
Zašto nam je Gaza bitna?
Gaza je kapitalistički čvor. U borbama protiv izraelskog genocida, ogleda se uvezanost svih dimenzija antkapitalističkih borbi. Istorijski posmatrano, kolonizacija Palestine nam pokazuje da nema kapitalizma bez rasizma i imperijalizma, bez povlačenja granica za nacionalne i etničke konstrukte, bez ekoloških katastrofa, bez industrije zatvora i vojne mašinerije smrti, bez eksploatacija u svim nijansama, bez otimanja zemlje porobljenim narodima, kao i bez politika koje određeno stanovništvo tretiraju kao apsolutni višak. Ovde su zgrušani svi kapitalistički odnosi. Zato je Gaza ogledalo celokupnog koloniziranog, perifernog, potčinjenog i pokradenog sveta. Urlik koji zahteva apsolutnu dekolonizaciju kao uslov emancipacije.
Ali Gaza je i najpakleniji kapitalistički čvor u današnjem svetu. I pre aktuelnog genocida, Gaza je bila najveći zatvor na otvorenom, a sada je taj zatvor pretvoren u brdo leševa, u ruševine i u parcele o kojima fantaziraju nekretninski kolonijalni vladari. Načini zatvaranja, mučenja, disciplinovanja, praćenja i kontrolisanja koje sprovode genocidna izraelska vojska i milicija predstavljaju modele tehnika i tehnologija za sve imperijalne sile sveta.
Industrija smrti je u 2 godine proizvela oko 100 000 mrtvih, ubijenih i sistematski izgladnjivanih, od kojih su većina deca i žene, potom oko 2 000 lekara i zdravstvenih radnika, kao i oko 3 000 onih koji su pokušali da dođu do pomoći i hrane. Zbog genocida je takođe raseljeno oko 90% stanovništva. Čitava naselja i gradovi su sravnjeni sa zemljom, a brojna su tela još uvek ispod ruševina i ne zna im se tačan broj. Preko stotinu bolnica i klinika je uništeno, oko 90% sanitarne infrastrukture, kao i one za vodosnabdevanje, uništeno je ili oštećeno, a ekološka katastrofa nastala kroz upotrebu oružja i sveopštu destrukciju raste do maksimuma.
Ćutanje pred ovakvim pokoljem jednog naroda jeste jedan oblik saučesništva. Pored direktne podrške SAD-a, gotovo svih evropskih vlada, ali i brojnih bliskoistočnih država, mnogostruki su oblici indirektne podrške, koji su genocid podupirali i nastavljaju da podupiru.
Svedoci smo i pojačane represije prema pro-palestinskim aktivistima_njama širom tzv. demokratskog sveta. Zatvaranja, hapšenja, policijska prebijanja, isterivanja sa posla ili pretnje gubitkom radnog mesta, deportacije, medijska cenzura, manipulacije i apsurdne optužbe za antisemitizam postale su već očekivana reakcija državnog aparata.
Gaza je u stvari obelodanila represivnu suštinu liberalne demokratije. Genocid u Gazi nisu sprečile ni desne ni liberalne vlade, štaviše, na mnogo načina su ga omogućavale i potpirivale, i po ko zna koji put pokazale da su njima ljudski životi samo oznake od kojih je važnije debljanje njihovih profita i sluganjsko usaglašavanje s imperijalističkim pozicioniranjima.
Iz ovih razloga Nagrada organizovanim antikolonijalnim borbama protiv genocida u Palestini je zamišljena kao podrška i ohrabrenje svima koji ustaju protiv nepravde, državnog i kapitalističkog nasilja, te zahtevaju slobodu za palestinski narod, kao i slobodu od imperijalizma uopšte.
Milioni ljudi koji su u zadnje dve godine izašli na ulice, onih koji su uprkos policijskoj brutalnosti masovno protestvovali i opirali se saučesništvu njihovih vlada, preko studentskih blokada i pobuna u studentskim kampovima, radničkih štrajkova, sabotaža isporuka oružja, svih oblika pobuna protiv vlada koje izvoze oružje, kao i organizovanih flotila, svi oni predstavljaju izraz jedne borbe koja traje i raste.
Istorija nam pokazuje kako se progresivne borbe nikada nisu vodile u liku pojedinaca, heroja i heroina, kako nam to lukavi kapitalistički individualizam prikazuje, već uvek kolektivno i organizovano.
Borba za Palestinu koja je organizovana i antikapitalistička nije humanitarna, moralističko-građanska akcija. Moralna svest zabrinutog građanina, iako ima sve razloge na svojoj strani i pravo na indignaciju, jeste jedna ambivalentna forma iskazivanja protesta koja negira princip kolektivne organizacije i kooperacije. Isključivo moralno i humanitarističko užasavanje pred cionističkim zločinima – a samo psihopate se ne užasavaju nad time – ipak ostaje udobna pozicija, jer ne preduzima ništa da bi se stvar politizirala i ozbiljnije organizovala. Samo organizovan otpor palestinskog naroda, kao i internacionalni pristanak uz tu borbu mogu da donesu nadu.
Ovogodišnja nagrada je i poziv da se prekine isporuka oružja Izraelu kao i ostale forme direktnog ili indirektnog saučešništva u genocidu. Bojkot podrazumeva odbijanje bilo kakvog učestvovanja u aktivnostima koje podupiru izraelsko-cionističke politike i doprinose održavanju kapitalističke genocidne ekonomije.
Kao što je pokazano osnivanjem BDS-a (Bojkot, Dezinvestiranje, Sankcije), u kolonizaciji palestinskih teritorija i negiranju prava palestinskih naroda bitnu ulogu ima i akademija, odnosno univerziteti i ostale institucije koje proizvode znanje i kulturne sadržaje. One ili direktno učestvuju u izraelskim kolonijalnim politikama, kroz tokove finansiranja, naoružavanja i reprodukciju cionističke ideologije, zapošljavanja i ugošćavanja cionističkih ideologa, ili indirektno – kroz manipulaciju, prećutkivanje, pokrivanje ili brisanje istorije palestinske Nakbe koja traje decenijama. Institucije i pojedinci u njima zauzimanjem strane i osudom zločina mogu dosta toga da učine u probijanju ideološkog okvira koji palestinsku tragediju želi da prikaže kao prirodnu katastrofu.
Ovogodišnja nagrada posebno je upućena svim onim palestinskim otporima i borbama u Srbiji i ostalim bivše jugoslovenskim zemljama koje se ne izražavaju kao moralni individualistički protest, puko identitetsko poistovećivanje ili pak kao nacionalistički refleks, već iz radikalnijih pozicija.
Istorija naroda na našem području bogata je antikolonijalnim, antiimperijalističkim i antifašističkim borbama, i svedoči o mnogim srodnostima i bliskostima sa palestinskom situacijom. Dovoljno je podsetiti se primera socijalističke republike Jugoslavije koja je nakon šestodnevnog rata 1967. prekinula diplomatske odnose sa Izraelom pružajući snažnu političku podršku Palestini (PLO osniva 1971. prvo predstavništvo u Evropi u Beogradu), priznavši na kraju Palestinu kao državu, kao i nudeći ostale oblike humanitarne i društvene pomoći za Palestince_ke (stipendije za studente). U tom smislu su bili ohrabrujući palestinski simboli, marame i zastave koje su se pojavile na studentskim protestima u Srbiji, kao znak da ima nade da se istorija međunarodne solidarnosti nastavlja.
Nagrada za Društveno-Kritički Angažman „Ivan Radenković‟ je ustanovljena prevashodno kao politika sećanja na druga i prijatelja, a onda i kao politička nagrada, u simboličkoj formi, kao priznanje incijativama, delima i poduhvatima u svim poljima u kojima je Ivan delovao: teorija, filozofija, muzika, prevođenje, politika i aktivizam. Zato ova nagrada uopšte nije nagrada u uvreženom smislu: ona ne donosi nikakvu dobit, „ugled‟, ona nikoga ne označava „izvrsnim‟, ne podržava ničije karijere.
Imenovanjem dobitnica i dobitnika nagrade zapravo upisujemo Ivanov život u neke kontinuitete. Iščitavano neke borbe i neke angažmane kao zajedničke i progresivne, kao polja u koje se upisuje i ono što je Ivan radio. Ovo je nagrada kojom se sećamo Ivana, slušamo i širimo njegovu muziku, nastavljamo da čitamo njegove analize, kritike i prevode. Imajući u vidu Ivanov teorijski i politički rad na pitanjima ekonomije imperijalizma, nejednake razmene (pisao je o Argiriju i Aminu), njegove neumorne kritike politika Evropske Unije, kao i zanimanje za internacionalističku solidarnost, nagrada posvećena Gazi, palestinskom i propalestinskom otporu upisuje još jednu bitnu temu u kontinuitete naših prekinutih života.
